Hoe maken verhalen je sterker? (blog 4)

Wat je absoluut moet weten over Storytelling

Team Huddle

Sterke organisaties krijgen intern de handen op elkaar en doen het substantieel beter!

Als coach(end manager) wil je weten hoe je mensen en teams aanprekend en op eigen vermogen kunt laten groeien (blog 4). Als bestuurder wil je jouw visie begrijpelijk overbrengen (blog 1) zodat mensen horen en begrijpen wat je bedoelt. Als communicatieadviseur wil je dat jouw organisatie onuitwisbare indruk (blog 2) maakt waarover gesproken wordt. Als manager wil je weten hoe je mensen meekrijgt (blog 3) en welke factoren een katalyserende rol kunnen spelen in een veranderingsproces. Verhalen kunnen in het werk van bestuurders, adviseurs, managers en coaches een grote rol spelen. Mijn blogserie gaat over meerdere aspecten van verhalen vertellen.

Waarom wil je een sterk merk zijn?

Sterke merken zijn organisaties die hun visie gefundeerd hebben op de verwachtingen en behoeften van hun doelgroepen en de capaciteiten van de organisatie. Daarmee bouwen ze aan een duurzame identiteit, die hun een sterke positie geeft. Organisaties die in staat zijn om hun kracht en ambitie echt als kompas in te zetten, bereiken gemiddeld substantieel betere resultaten, zo blijkt uit meerdere onderzoeken. Jezelf sterker maken loont! In het vierde deel van mijn blogserie wil ik vertellen hoe Storytelling een uitnodigende methodiek is om organisaties, teams en mensen sterker te maken, te verbinden en te laten groeien.

1. Je sterkte voor het voetlicht brengen

Een beeld kan meer zeggen dan duizend woorden
Het is niet makkelijk om zo voor ’t vuistje je verhaal te bedenken en te vertellen. Toch is dat wat wij aan deelnemers van onze storytelling workshops vragen. Wij maken graag gebruik van de verhalen van medewerkers om hun ambitie, de toegevoegde waarde of de centrale boodschap van een organisatie te kunnen formuleren. Vaak beginnen we dan met een beeld. Niet alleen kan een beeld meer zeggen dan duizend woorden, het kan je heerlijk associatief op je eigen verhaal brengen.

Tijdens een workshop storytelling, als onderdeel van een traject naar een onderscheidende propositie voor een zorgorganisatie, liet een manager van een verpleeghuis vol trots een foto van twee rubberen kinderlaarzen zien. Dat voerde terug op zijn eigen frustratie dat hij als kind niet in de plassen mocht stampen omdat zijn schoenen niet tegen water konden. Maar toen hij regenlaarzen kreeg, mocht hij na elke bui zijn gang gaan. Met dit beeld voor ogen wil deze bestuurder bij de wensen van zijn bewoners aansluiten en meer doen dan braaf bieden wat er van een verpleeghuis verwacht mag worden. De regenlaarsjes verbeelden dat hij alle bewoners wil ondersteunen in wat zij prettig vinden, wát ze ook willen. Dat is zijn inspiratie voor de toekomst.

kinderlaarjes-in-plas-Large

Regenlaarzen als metafoor voor de ruimte die zorginstelling aan haar cliënten wil bieden: ‘als iemand dat wil zorgen wij dat hij lekker in een plas water kan stampen’.

Appreciative Inquiry / Waarderend Onderzoek daagt mensen uit
Wat aandacht krijgt, gaat leven. Een methodiek die aandacht besteedt aan de positieve punten in iemands werk is Appreciative Inquiry. Deze Amerikaanse stroming in verandermanagement staat ook wel bekend onder de naam ‘waarderend onderzoek’. Waarderend onderzoek daagt mensen uit tot een waarderende kijk op de werkelijkheid rond hen. Deze methode start met het stellen van simpele, maar krachtige vragen als: beschrijf een topervaring in je werk: wat waardeer je het meest in je werk (in jezelf, in je organisatie)? Positieve beelden stimuleren.

Mensen vertellen graag, en leren al vertellend meer over zichzelf. Terwijl iemand zijn verhaal vertelt, legt hij zelf verbanden tussen de gebeurtenissen, de omgeving, zijn persoonlijke beleving. De verteller heeft het vanzelf over de brede context: de omgeving waarin hij graag is, de manier waarop mensen met hem omgaan, de dingen die hij graag doet, dat wat hem motiveert. Een verhaal levert meer inzicht in alles wat met elkaar samenhangt en wat elkaar wederzijds beïnvloed. Verhalen uitwisselen is inspirerend en bovenal plezierig.

Jezelf bijzonder voelen
Er was een tijd waarin de zorgsector zichzelf met imagocampagnes op de kaart wilde zetten. Hun probleem daarbij was niet zozeer dat de zorg een slecht imago had, maar eerder géén imago. En waarom zou iemand kiezen voor een opleiding in de zorg als hij – of meestal zij – daarvan geen beeld heeft? Eind jaren negentig hielden wij interviews met medewerkers in de zorg. We vroegen hen waarom ze bij een zorginstelling werkten en wat zij belangrijk vonden in hun werk. We maakten toen jongerenmagazines waarin de feiten over de zorg werden gelardeerd met persoonlijke foto’s en enthousiaste verhalen van medewerkers uit de zorg. Dat viel meteen op, want dat was nog niet eerder vertoond. En bovendien kwamen door deze verhalen de USP’s van de zorgsector, zoals ‘geen dag is hetzelfde (dynamisch)’, ‘je staat er niet alleen voor (teamwerk)’, ‘je weet waar je voor werkt (resultaatgericht)’ en ‘meegaan met je tijd sprekend (beroep met toekomst)’, over het voetlicht. Wilde voorheen medewerkers en patiënten liever niet op de foto, nu kwam daar massaal belangstelling voor. Medewerkers in de zorg bepaalden door hun uitspraken in de interviews samen de identiteit van de sector en voelde zich er bijzonder door: “Voor mij geen negen tot vijf job”.

2. Durf het over je kracht te hebben

Bespreek positieve punten
Tijdens onze workshops zetten deelnemers vaak in een paar minuten hun persoonlijke verhaal met overtuiging neer. Niet zonder trots. Er is een smalle grens tussen trots en borstklopperij volgens professor Herman Pleij: ‘We wantrouwen het in Nederland als je trots bent op wat je doet. Het wordt wel van je verwacht dat je beroepstrots hebt, maar je mag het niet uiten. ’Toch is het volgens hem wel belangrijk om trots te bevorderen. ‘Niet door het van de daken te schreeuwen. Maar wat je wel kan doen is professionaliteit en vakmanschap laten blijken. Laat weten hoe je je werk verricht. Daardoor kun je respect winnen. Als mensen het bijvoorbeeld over de gezondheidszorg hebben, dan gaat het er altijd over dat het allemaal een zooitje is. Counter dat door je professionaliteit te laten zien. Het is belangrijk dat je in eigen kring bespreekt wat er wél goed gaat. Dat werkt door.’

Verhalen maken het gewone bijzonder
Een gevoel van eigenwaarde hebben, trots kunnen zijn en de sociale eer krijgen: samen vormen zij als het ware de ‘motor voor goed werk’. Zo schrijft universitair onderzoeker Thijs Jansen in het boek ‘Beroepstrots, een ongekende Kracht’. Door met medewerkers in gesprek te gaan, kom je te weten hoe onderscheidende waarden in de praktijk tot uiting komen. Zo maak je hen ervan bewust dat praktijksituaties die ze zelf misschien heel gewoon vinden, toch bijzonder zijn en geef je voeding aan het trotsgevoel. Daarbij is belangrijk dat ook in de dagelijkse aansturing en in het personeelsbeleid waarderend wordt omgegaan met medewerkers en dat trots de ruimte krijgt.

‘Medewerkers hebben nu meer oog voor wat goed gaat.’
Door de veranderingen in de WMO worden andere eisen aan medewerkers gesteld. Om te zorgen dat ze klaar zijn voor de toekomst koos een instelling voor geestelijk gehandicapten voor een leer- en ontwikkeltraject dat gericht is op talent. Het benoemen van talenten bracht verrassende dingen naar voren. ‘Doordat medewerkers persoonlijke dingen vertelden, werd heel duidelijk waarom ze zijn zoals ze zijn en waar hun talenten liggen. Dat versterkt de band.’ In deze instelling zijn medewerkers elkaar anders gaan zien. ‘Omdat tijdens de bijeenkomsten hun krachten zijn benoemd, stappen medewerkers gemakkelijker over onzekerheden heen. Ze zijn ook niet meer bang om datgene waar ze zelf minder goed in zijn aan een ander te vragen. We hebben nu minder ziekteverzuim en meten een hogere medewerkerstevredenheid’.

3. Sterker worden door verhalen te vertellen

Verhalen geven beter zicht op jezelf
In het onderwijs is er ook steeds meer aandacht voor de pedagogische kracht van verhalen. Dat is een reactie op de overdreven nadruk op presteren: juist door de enorme druk van buitenaf ontstaat de behoefte aan  ruimte voor ongedwongen ontmoeten. Theo Koster, studentenpastor bij de Radboud Universiteit Nijmegen probeert de eenzaamheid van studenten te doorbreken. Hij biedt een sfeer waarin de studenten verhalen delen en vertellen over dingen die hen raken. ‘Zodat ze zich aan elkaar gaan spiegelen, en beter zich krijgen op zichzelf.’

Moreel beraad houdt je scherp
Leraren beseffen dat zij vaak intuïtief en gevoelsmatig handelen en niet louter intellectueel of cognitief. Docenten staan vaak voor situaties waarin een beroep gedaan wordt op hun improvisatietalent. Als een leerling buiten een groepsactiviteit valt of wanneer opeens pittige emoties worden geuit. Dan moeten docenten handelen op hun gevoel en vertrouwen op hun intuïtie. In dit improviserende handelen resoneren hun persoonlijke waarden mee.

Jos Castelijns, docent aan de Pedagogische Hogeschool De Kempel, beschrijft hoe leraren in een basisschool gezamenlijk de betekenis bespreken die bepaalde ervaringen en gesprekken met leerlingen voor hen persoonlijk hebben. De leraren delen met elkaar verhalen om situaties beter te begrijpen en om er nieuwe en gedeelde verhalen van te maken. Dat noemt hij Moreel beraad. In deze collegiale gesprekken gaan leraren op zoek naar wat hen in de omgang en in de gesprekken met leerlingen heeft geraakt, welke dilemma’s zij hebben ervaren en door welke oriënterende opvattingen, motieven en intenties zij zich laten leiden.

In moreel beraad wordt persoonlijke ontwikkeling op het niveau van levensverhalen verbonden met omvattende maatschappelijke ontwikkelingen. Door elkaar verhalen te vertellen, ontwikkelen professionals met elkaar ‘moresprudentie’, een humuslaag van verhalen, begrippen, noties en handelswijzen die duidelijk maakt: zo gaan wij in onze organisatie met dergelijke dillema’s om, dit zijn onze mores. We zouden dit ook de ethiek van de organisaties kunnen noemen. Moreel beraad is een gestructureerde vorm van collegiale consultatie en toetsing waarbij medewerkers geregeld existentiële vraagstukken die zich in hun werk aandienen bespreken en relateren aan hun beroepsuitoefening. Daarbij is het de bedoeling dat dergelijke gesprekken een vast onderdeel vormen van het werk. Wij, het creatieve team van Het Inventief, doen het iedere week. We ervaren dit als positief en verbindend en het maakt ons sterk. Het kost een kwartiertje per week.

Epiloog

Hoe zorg je ervoor dat je organisatie steeds sterker wordt? Storytelling is, naast uiting van leiderschap, bouwsteen voor reputatie en managementinstrument voor verandering, een uitgelezen methodiek om organisaties, teams en mensen sterker te maken, te verbinden en te laten groeien. Op de eerste plaats nodigt storytelling uit om kernachtig, persoonlijk en samenhangend te vertellen over wat je belangrijk vindt. Deze uitdaging laat teams en mensen hun eigen kracht en ambitie ontdekken en verwoorden waardoor deze voor anderen gaan leven. Regelmatig onderling verhalen delen, door middel van moreel beraad bijvoorbeeld, geeft de leden van een organisatie of team steeds voeding om de kracht en ambitie van hun team en de teamleden te blijven vinden en te versterken.

Lees door

 

Pieter-Marijn,

Advies en strategie

Strategie | , , , , ,